Nạn buôn bán da voi đang gia tăng

Posted on 15 August 2019

Các hoạt động buôn bán da voi bất hợp pháp đang vươn vòi khắp Châu Á nhằm làm trang sức và thuốc y học cổ truyền. Những người gia công các hạt trang sức với nguyên liệu là lớp mỡ dưới da của những con voi vừa bị giết chết cũng không thể chịu được mùi hôi nồng nặc từ đó. Các cột khói hôi hám bốc lên khi những công nhân ở Trung Quốc dành hàng giờ liền mài dũa và đánh bóng những hạt mỡ mờ thường chẳng thể giữ được nguyên dạng.  

Một người buôn hạt nói với các nhà điều tra từ Elephant Family, một tổ chức giám sát bảo tồn ở London, phải mất cả một ngày để sản xuất một hạt như vậy.

Một vấn đề khác là những hạt mỡ này không thể sử dụng được lâu. Khi tiếp xúc với da người- ở quanh cổ hoặc cổ tay- chúng sẽ bị chảy mồ hôi, đôi khi còn có thể bị tan ra.

Mặc dù vậy, một báo cáo từ Elephant Family cho thấy thương mại da voi- để làm thuốc, bột thuốc và trang sức- đã mọc lên như nấm từ năm 2018. Đó là khi Elephant Family và Viện nghiên cứu bảo tồn sinh vật Smithsonian- một nhánh của nghiên cứu bảo tồn toàn cầu Smithsonian- lần đầu phân tích về thương mại da voi trong hai bản báo cáo riêng. Họ nhấn mạnh việc những con voi bị giết và lột da ở Myanmar và số da này được rao bán trên các thị trường và diễn đàn truyền thông trực tuyến ở Trung Quốc.

Nhưng hiện tại, theo báo cáo mới của Elephant Family, sự nở rộ nền công nghiệp này có vẻ như đã lan rộng từ Myanmar sang khắp Đông Nam Á, bao gồm không chỉ Trung Quốc mà còn có Lào, Việt Nam và Campuchia.

Những hạt trang sức này được bán ở Myanmar và Trung Quốc còn những sản phẩm da làm thuốc chữa bệnh cổ truyền được bán ở cả 5 quốc gia.

Báo cáo trước của Elephant Family, công bố vào tháng 4 năm 2018, tiết lộ một người được cho là đứng sau hoạt động buôn bán hạt, ít nhất là trong giai đoạn đầu. Người này tên là “Jaz,” đã loan tin về hạt da voi trong một cuộc thảo luận trực tuyến năm 2014; tin này đã “kéo theo 23 lượt phản hồi cho thấy chúng vẫn còn mới lạ và ít được biết đến,” theo báo cáo. Những hạt này được làm theo phong cách truyền thống đáng sưu tầm của người Trung Quốc, được gọi là “wenwen”. Vẫn chưa biết được chính xác ai là người muốn sở hữu chúng.

Bản báo cáo cũng lưu ý một số trường hợp người bán nói rằng họ sử dụng da voi từ quần thể voi bị giam giữ trong khu vực, chứ không phải từ các rừng rậm Myanmar. Những người quản lý một hiệu thuốc cổ truyền gia đình cho biết da voi mà họ có được đến từ các “sở thú”. Một nhà buôn khác lại nói rằng số da mình dùng lấy từ quần thể voi giam giữ tại Trung Quốc.

Dave Augeri, một nhà sinh vật học và là người đứng đầu bộ phận bảo tồn tại Elephant Family cho biết “Hoạt động thương mại này đang tiếp tục diễn ra, ngày càng phát triển và lan rộng. Đây là vấn đề cần phải quan tâm.”

Để làm báo cáo về thương mại da voi, Elephant Family đã tiến hành những cuộc phỏng vấn trong nước, thu thập thông tin trực tuyến và cử ra một số điều tra viên bí mật tìm cách mua sản phẩm. Họ nói chuyện với người bán, nhà sản xuất, những kẻ săn trộm và các viên chức thực thi pháp luật bằng ngôn ngữ địa phương để che dấu danh tính thật của mình, Augeri giải thích.

“Tôi muốn dành lời khen ngợi cho Elephant Family vì đã kêu gọi sự chú ý của quốc tế về vấn đề này thông qua bài báo cáo,” Christy Williams, giám đốc Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên Myanmar, người không tham gia vào bài báo cáo, đã viết trong một email. “Vấn đề đáng chú ý trên cũng chính là những gì chúng tôi đã dự đoán từ trước- hoạt động thương mại da voi đang lan rộng sang nhiều quốc gia, trở thành một vấn đề đáng quan ngại.”

Hoạt động thương mại chết chóc

Tháng ba vừa rồi, đội ngũ của Smithsonian đã nêu rõ thiệt hại mà ngành công nghiệp này gây ra trong tạp chí PLOS One: 7 trong số 19 con voi được đeo vòng cổ định vị GPS ở một vùng núi của Myanmar đã bị săn trộm trong một năm. Trong quá trình điều tra, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ít nhất 19 con voi- bao gồm cả 7 con đeo vòng cổ định vị- đã chết hoặc biến mất trong khu vực rộng khoảng 32 km vuông. Họ cho biết, những vụ tàn sát này đều diễn ra trong vòng chưa đầy 2 năm. Hơn nữa, thêm 40 con voi từ khu vực lân cận trung nam Myanmar cũng sớm làm tăng số lượng trên.

Những kẻ săn trộm voi để lột da nhắm vào cả voi trưởng thành lẫn voi con- mối đe dọa lớn đối với loài voi Châu Á. Vì không có ngà nên loài này dễ bán hơn so với voi Châu Phi hiện có tỉ lệ săn trộm đáng báo động để cung cấp cho thị trường ngà voi trên toàn cầu. (Trong số các cá thể voi Châu Á, chỉ có voi đực có ngà và rất ít trong số đó phát triển.)

Chỉ còn khoảng 50,000 cá thể voi Châu Á còn tồn tại trong tự nhiên, ít hơn 1/10 số voi của Châu Phi được ước tính. Số lượng voi không bị giam giữ ở Myanmar là rất thấp- chỉ còn ít hơn 2,000 con sống trong các rừng rậm quốc gia. Gần đây, chính quyền địa phương đã tăng cường tuần tra để bảo vệ những con còn sót lại khỏi nạn săn trộm. Và đúng là như vậy, theo thông tin Elephant Family trích dẫn từ báo cáo của chính phủ Myanmar, ít hơn 18 con voi bị săn trộm vào năm 2018, giảm 8 con so với năm 2017.

Tuy nhiên, Augeri nói rằng, “số lượng giảm đi trong một năm không thể khẳng định sự suy giảm những năm tiếp theo.” Đó có thể chỉ là một biến động nhỏ và chúng ta không thể biết khi nào con số này sẽ tăng trở lại, đặc biệt với xu hướng sản phẩm bán ra trực tuyến ngày càng tăng.

Hoạt động thương mại da voi không phải là hoàn toàn mới. Tổ chức giám sát thương mại động vật hoang dã TRAFFIC báo cáo từ năm 2006 một lượng nhỏ bột voi bôi lên da để trị phát ban và một số loại bệnh khác đã được bán công khai ở các chợ tại Mong La, một thị trấn ở Myanmar giáp với Trung Quốc. Nhưng hoạt động thương mại này thực sự tăng mạnh từ năm 2014, khi trang sức bằng da voi lần đầu xuất hiện trên thị trường.

Elephant Family giải thích rằng những cá thể voi mà ngành thương mại này nhắm vào thường bị giết chết bằng các mũi tên tẩm độc. Chúng chết một cách từ từ, đau đớn khi chất độc- có thể được làm từ thuốc trừ sâu hay chế xuất từ thực vật- ngấm vào cơ thể và khiến cho con vật sắp chết tuyệt vọng đi tìm nguồn nước. Các xác chết thường được tìm thấy ở gần hoặc trong nước (có khả năng gây ô nhiễm nguồn nước cung cấp cho cư dân gần đó).

Elephant Family cho biết những người buôn da voi dường như đã gỡ xuống hầu hết các sản phẩm bột và hạt trên trực tuyến, một phần có lẽ vì chính quyền Trung quốc đã trấn áp vấn đề này và người mua cũng trở nên cảnh giác hơn. Các điều tra viên được biết đã có những cuộc tấn công cưỡng chế ở Trung Quốc chỉ 6 tháng sau khi báo cáo trước đó của họ được công bố, những kẻ buôn lậu hoặc không có sẵn sản phẩm từ da voi hoặc không muốn để cho những người mua lạ mặt nhìn thấy những sản phẩm này.

Cuộc điều tra của Elephant Family ghi nhận tổng cộng ít nhất 100 người buôn da voi trực tuyến- bao gồm cả các nhà cung cấp, sản xuất hạt, và chế xuất bột từ da voi- những người đã đăng quảng cáo trên khắp 27 diễn đàn với hơn 200 tài khoản.

Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy những kẻ buôn hàng đã mở rộng quảng cáo từ những diễn đàn trực tuyến phổ biến của Trung Quốc như WeChat và Baidu đến những hội nhóm Facebook liên kết với các quốc gia như Lào, Đài Loan, Malaysia và Myanmar, Augeri nói.

Bột tê tê- voi

Augeri cho biết việc buôn bán sản phẩm bột có vẻ được phổ biến rộng rãi hơn sản phẩm hạt, một phần là vì chúng dễ tránh bị phát hiện hơn. “Bạn luôn có thể khẳng định bột được làm từ một loài hợp pháp,” chẳng hạn như một loài thực vật nào đó.

Hoạt động bí mật của Elephant Family cũng phát hiện gần đây một số người bán thuốc cổ truyền từ bột da voi mà họ nói là được trộn với bột làm từ vảy tê tê, nếu đúng là như vậy thì đây thật sự là xu hướng đáng lo ngại vì tê tê được xem là động vật có vú bị buôn lậu nhiều nhất hành tinh. Mỗi năm có thể có tới hàng triệu con tê tê đang bị giết chết.

Bài báo cáo cũng đề cập đến cơ chế hoạt động của một cửa hàng bán loại thuốc chế xuất chủ yếu từ da voi nhưng cũng bao gồm cả vảy tê tê, được dán nhãn “công thức cổ truyền chữa đau dạ dày.” Một điều tra viên đã bắt gặp khách hàng vào đây và mua thuốc. (Elephant Family chưa kiểm tra các chất chế xuất để xác nhận loại động vật được sử dụng trong hỗn hợp.)

Williams cho biết đến nay Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên Myanmar vẫn chưa bắt gặp trường hợp tương tự. “Chúng tôi đã có bằng chứng bột tê tê, nhưng vẫn chưa tìm thấy hỗn hợp từ tê tê và da voi.”

Phát hiện của Elephant Family được đưa ra trước khi hội nghị Công ước về Thương mại Quốc tế các loài động, thực vật hoang dã nguy cấp (CITES) bắt đầu vào 17 tháng 8 tới ở Geneva, Thụy Sĩ. Tại hội nghị, tình trạng voi Châu Phi sẽ là vấn đề thảo luận chính cho 183 quốc gia tham gia hiệp ước, một số quốc gia đang xem xét đề xuất có thể ảnh hưởng tới việc buôn bán ngà voi.

Tuy nhiên, vẫn chưa có đề xuất nào liên quan tới vấn nạn lột da voi.

Mặc dù vậy, William nói, “Bản báo cáo sẽ thu hút sự chú ý của quốc tế về vấn đề này. Chúng ta cần phải đảm bảo trong thời gian tới sẽ có đề xuất cụ thể về nạn lột da voi.”

Nhưng ông e rằng cho đến khi đó, sự phát triển hoạt động thương mại các sản phẩm hạt- thậm chí dù chúng có tan chảy- song song với các sản phẩm da voi và bột thuốc cổ truyền vẫn sẽ tiếp tục gia tăng.

Copyright © 2017 CHANGEVN.ORG - All Rights Reserved